چسبندگی جفت، یکی از اختلالات مهم دوران بارداری است که در آن جفت بهصورت غیر طبیعی به دیواره رحم متصل میشود و در برخی موارد، به بافتهای عمقیتر رحم نفوذ میکند. کلینیک پرتو جنوب، یکی از بهترین مراکز سونوگرافی در شهر اهواز بوده که دارای کادر مجرب و تجهیزات مدرن و پیشرفته میباشد. در این مقاله به بررسی علل و علائم درمانی چسبندگی جفت میپردازیم.
علت چسبندگی جفت
چسبندگی جفت، زمانی رخ میدهد که لایه داخلی رحم (اندومتر) به دلایل مختلفی دچار آسیب شده باشد، بهطوری که جفت نتواند در محل طبیعی و سطحی خود لانه گزینی کند و به جای آن به بافتهای عمقیتر رحم نفوذ میکند. یکی از مهمترین عوامل زمینه ساز این عارضه، سابقه زایمان سزارین یا سایر جراحیهای رحم مثل کورتاژ، میومکتومی یا برداشتن پولیپ رحم است. هر گونه آسیب یا زخم در لایه داخلی رحم، خطر چسبندگی جفت را افزایش میدهد.
همچنین، داشتن سابقه جفت سرراهی (پلاسنتا پراویا)، افزایش سن بارداری (بهویژه بالای ۳۵ سال)، و داشتن چند زایمان قبلی نیز از جمله عوامل موثر در بروز این اختلال محسوب میشوند. هرچه تعداد دفعات سزارین یا زایمان قبلی بیشتر باشد، احتمال چسبندگی جفت در بارداریهای بعدی افزایش مییابد. سونوگرافی بارداری، از جمله عواملی است که حتما باید به صورت مکرر انجام شود.
درباره ماموگرافی در بارداری بیشتر بخوانید.
علائم چسبندگی جفت
علائم چسبندگی جفت در دوران بارداری آشکار نیستند و اغلب در حین زایمان تشخیص داده میشوند. مهمترین نشانه آن، جدا نشدن جفت بعد از تولد نوزاد و خونریزی شدید بعد از زایمان است. در برخی موارد، این وضعیت فقط از طریق سونوگرافی نوزاد قابل شناسایی است.
عدم جدا شدن جفت بعد از زایمان
یکی از مهمترین و مشخصترین علائم چسبندگی جفت، عدم جدا شدن جفت بعد از زایمان است. در شرایط طبیعی، جفت باید مدت کوتاهی بعد از تولد نوزاد بهصورت کامل از دیواره رحم جدا شود و خارج گردد. اما در مواردی که چسبندگی جفت وجود دارد، جفت به بافت رحم چسبیده باقی میماند و امکان جداسازی طبیعی آن وجود ندارد.
این وضعیت میتواند همراه با خونریزی شدید باشد و گاهی تنها در حین عمل سزارین یا بعد از تلاش برای خروج جفت مشخص میشود. عدم جدایی جفت نه تنها خطر خونریزی را افزایش میدهد، بلکه در صورت تشخیص ندادن به موقع، منجر به آسیب به رحم و نیاز به اقدامات جراحی فوری، از جمله برداشتن رحم میشود. به همین دلیل بررسی دقیق وضعیت جفت در دوران بارداری و آماده سازی تیم پزشکی در صورت وجود احتمال چسبندگی، اهمیت بالایی دارد.
خونریزی شدید بعد از زایمان
خونریزی شدید بعد از زایمان، یکی از جدیترین علائم چسبندگی جفت است و جان مادر را به خطر میاندازد. در این حالت، به دلیل چسبیده بودن جفت به دیواره رحم، فرایند طبیعی جدا شدن جفت مختل شده و منجر به خونریزی کنترل نشده میشود. این نوع خونریزی بلافاصله بعد از تولد نوزاد رخ میدهد و در برخی موارد تنها با اقدامات فوری پزشکی، از جمله جراحی، داروهای انقباضی یا در موارد شدیدتر با هیسترکتومی (برداشتن رحم) کنترل میشود. به همین دلیل، شناسایی به موقع خطر چسبندگی جفت و برنامه ریزی برای زایمان در مراکز مجهز، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
کاهش سطح هموگلوبین و علائم کمخونی
کاهش سطح هموگلوبین و بروز علائم کمخونی، از پیامدهای شایع خونریزی شدید ناشی از چسبندگی جفت است. زمانی که جفت بهطور غیر طبیعی به دیواره رحم چسبیده باشد و بعد از زایمان جدا نشود، خونریزی شدید اتفاق میافتد که باعث افت بسیار زیادی هموگلوبین در خون میشود.
این کاهش سطح هموگلوبین منجر به بروز علائمی مثل ضعف، سرگیجه، تپش قلب، رنگ پریدگی پوست و خستگی مفرط میشود. در چنین شرایطی، گاهی نیاز به تزریق خون یا مایعات جایگزین جهت جبران حجم از دست رفته و پیشگیری از شوک وجود دارد. کنترل دقیق وضعیت هموگلوبین مادر بعد از زایمان، بهویژه در موارد مشکوک به چسبندگی جفت، برای حفظ سلامت و جلوگیری از عوارض بعدی بسیار ضروری است.
چسبندگی جفت به عضله رحم در حین جراحی سزارین
چسبندگی جفت تنها هنگام جراحی سزارین بهطور قطعی تشخیص داده میشود، بهویژه زمانی که جفت به عمق عضله رحم نفوذ کرده باشد. در این وضعیت، پزشک هنگام باز کردن رحم متوجه میشود که جفت برخلاف حالت طبیعی، به راحتی جدا نمیشود و به بافتهای عمقیتر، از جمله عضله رحم، چسبیده است.
این نوع چسبندگی، منجر به خونریزی شدید و آسیب جدی به بافت رحم میشود. در چنین شرایطی، جراح باید با دقت و سرعت تصمیم گیری کند و در صورت لزوم، به خارج سازی کامل رحم برای نجات جان مادر اقدام کند. آمادگی تیم جراحی و پیشآگاهی از این وضعیت قبل از عمل نقش مهمی در کاهش عوارض و حفظ ایمنی مادر دارد.
تشخیص غیر منتظره در سونوگرافی بارداری
چسبندگی جفت بهصورت غیر منتظره و در جریان انجام سونوگرافی دوران بارداری تشخیص داده میشود. این موضوع زمانی رخ میدهد که پزشک سونوگرافینگر بهطور اتفاقی متوجه ناهنجاریهایی در محل قرارگیری یا ساختار جفت شود، در چنین مواقعی، پزشک برای بررسی دقیقتر انجام سونوگرافی داپلر رنگی یا MRI را تجویز کند. تشخیص زود هنگام چسبندگی جفت در دوران بارداری از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا این امکان را فراهم میکند تا روند زایمان بهصورت کنترل شده و در مرکز درمانی مجهز برنامه ریزی شود و خطرات احتمالی برای مادر به حداقل برسد.
درمان چسبندگی جفت
درمان چسبندگی جفت، نیازمند برنامه ریزی دقیق و مداخله پزشکی تخصصی است. در بیشتر موارد، به دلیل خطر بالای خونریزی شدید هنگام زایمان، زایمان به صورت سزارین برنامه ریزی شده انجام میشود. اگر چسبندگی شدید باشد و جفت به لایههای عمقیتر رحم نفوذ کرده باشد، برای جلوگیری از خونریزیهای تهدید کننده زندگی، برداشتن کامل رحم بعد از زایمان لازم است. در برخی موارد نادر و انتخابی تیم درمانی، تصمیم میگیرد جفت را به صورت کامل خارج نکند و با مراقبتهای ویژه، اجازه دهند به مرور زمان تحلیل برود. اما این روش خطر عفونت و عوارض دیگر دارد. درمان چسبندگی جفت نیاز به همکاری یک تیم متخصص شامل زنان و زایمان، جراح، متخصص بیهوشی و گاهی هم متخصص مراقبتهای ویژه دارد تا جان مادر و نوزاد حفظ شود.
تشخیص چسبندگی جفت
تشخیص چسبندگی جفت در دوران بارداری و با کمک سونوگرافی انجام میشود. اگر پزشک در سونوگرافی متوجه شود که جفت بیش از حد به دیواره رحم چسبیده یا لایهی جدا کننده طبیعی بین جفت و رحم دیده نمیشود، احتمال چسبندگی جفت مطرح میشود. در مواردی که تصویر سونوگرافی واضح نباشد یا نیاز به بررسی دقیقتر باشد، از روش تصویر برداری پیشرفتهتر MRI استفاده میشود تا میزان نفوذ جفت به بافت رحم مشخص میشود.
همچنین داشتن سابقه جراحیهای رحمی مثل سزارین یا کورتاژ، یا قرارگیری جفت در بخش پایینی رحم (جفت سر راهی) از عوامل پرخطر محسوب میشود که پزشک را نسبت به احتمال چسبندگی جفت حساستر میکند. تشخیص زود هنگام این عارضه اهمیت زیادی دارد، چون با برنامه ریزی دقیق، میتوان خطرات احتمالی حین زایمان را تا حد زیادی کاهش داد.
سخن آخر
چسبندگی جفت، یکی از مشکلات نادر ولی بسیار جدی در دوران بارداری است که عواقب خطرناکی برای مادر و نوزاد به همراه دارد. تشخیص به موقع این وضعیت از طریق سونوگرافی و پیگیریهای دقیق دوران بارداری اهمیت زیادی دارد. زیرا با شناسایی زود هنگام میتوان برنامه ریزیهای مناسب برای زایمان و درمان انجام داد. آگاهی از علائم و علل چسبندگی جفت و انجام مراقبتهای پزشکی صحیح در طول بارداری، خطرات ناشی از این عارضه را کاهش داده و به سلامت مادر و نوزاد کمک میکند.